Sensör Temizliği

Sensör Temizliği

Uyarı: Sensör temizliği için eğer doğru ekipmana sahip değilseniz, sensöre müdahale ettiğinizde bu işlem sizin için kâbusa dönüşebilir. Bunu kendiniz yapmaya çalışmak yerine, fotoğraf makinenizi bana göndermeniz için iletişime geçmenizi öneririm.

Dijital fotoğraf makinelerinin sensörlerine kaçan toz partikülleri gibi yabancı maddeler çekilen fotoğraflarda bulanık bir nokta olarak karşımıza çıkar. Fotoğrafçıların kâbusu olan bu tozlardan kurtulabilmek için sensör temizliği nin nasıl yapılabileceğine dair profesyonel bir yaklaşımla anlatmaya çalışacağım.

Sensör Temizliği yapmadan önce Sensörün kirli olup olmadığını nasıl öğrenebilirim?

Yeterince ışıklı bir ortamda yakınlaştırma özelliğine sahip bir lensiniz varsa, en uzun odak uzunluğuna ayarlayıp, diyafram ayarını da olabildiğince kısık değere getirin, Iso ayarını da olabildiğince düşük tutarak mümkünse beyaz bir zemin ya da açık bir gökyüzünü pozlama yapın. Ortaya çıkacak görüntünün homojen bir kare olması tozları tespit etmemizi kolaylaştıracaktır. Düşük iso değeri kullanmamızın nedeni yüksek iso değerlerinde oluşacak grenlerin (kumlanma) lekeleri tespit etmemizi zorlaştıracak olmasıdır.
Örneğin Nikon 18-105mm lens ile 105mm odak uzunluğunda, f/36 diyafram ve iso 100 değerinde duruma göre 1/20 ila 1/50 saniye pozlama yapabilirsiniz. Aşagıdaki gibi bir fotoğraf kaşınıza çıkarsa bunun anlamı sensörünüzün kirli olduğudur.

kirli sensör

Equipment: Canon 1100D, EF-S 75-300
Exif: 300mm, f/32, iso100, 1/30 sec.

Hava pompası kullanarak sensör temizliği yapmak tehlikelidir!

Sıkça paylaşılan görüş sensör temizliği için hava pompası kullanılmasıdır. Ben bu yöntemi asla tavsiye etmiyorum ve kendim sensör temizliği için de kesinlikle hava pompası kullanmıyorum. Çünkü hava pompası, sensördeki tozun fotoğraf makinesi dışına çıkarmaz. Aksine fotoğraf makinesinin içerisinde hapsolmasına neden olur. Hava pompasının sensöre yapışmış tozun tamamen temizleneceğinin de garantisi yoktur.

Hava Pompası

Hava Pompası

Sensör temizliği ekipmanları

  • 1- Sensör temizliği için özel olarak üretilmiş sensör temizleme sıvısı
  • 2- Sensör temizleme spatulası
  • 3- Temizleme esnasında nefesimizle birlikte tozun perde odasına kaçmasını engellemek için steril maskeden oluşmaktadır.
Sensör Temizliği

Sensör Temizleme Spatulası

sensör temizleme sıvısı

Sensör Temizleme Sıvısı

steril maske

Steril Maske

Sensör temizleme sıvısı bu işlem için özel üretilmiş %99,99 saflıkta, uçucu, uçunca ardında kalıntı, iz bırakmayan nitelikte bir solvent (çözücü) olmalıdır. Metanol (Metil Alkol), Isopropranol (İzopropil alkol) bu sıvılara örnek olarak gösterilebilir. Her %100 saflıkta olduğunu iddia eden ürünlere itibar etmeyin. Ucuz olması açısından %100 diye aldığım Metanolün temizlik sonrasında iz bıraktığını gözlemledim. Bunun için deneyip onayladığım Eclipse marka sensör temizleme sıvısını tavsiye ederim.
Sensör temizleme spatulası ise yine sensör temizleme için özel olarak üretilmiş, uygulandığı yüzeyde toz veya zerrecik bırakmayan, üzerine sürülen kimyasalı kolayca emebilen bir yapıya sahiptir. Bunun için yine deneyip onayladığım Eclipse marka sensör temizleme spatulalarını tavsiye ederim. Şunu unutmayın ki sensör boyutunu göre spatula boyutu seçmeniz gerekir. Buraya tıklayarak hangi marka/model makinelerde hangi boyutta spatula kullanacağınıza karar verebilirsiniz.

Sensörün kirlenmesini hızlandıran etmenler

Sensörün kirlenmesini hızlandıran etmenler rüzgarlı ortamlarda sık lens değiştirme ve yakınlaştırma özelliğine sahip lenslerdir. Bu tip bir lens yakınlaştırma ve uzaklaştırma esnasında içindeki havayı akordiyon gibi emip basar. Bu da lens içindeki ve fotoğraf makinesinin perde odasındaki tozların sensöre ulaşmasına neden olur.

Sensörü temiz tutabilmek için

Kuşkusuz sensöre toz kaçmasının en kolay yolu lens değiştirirken perde odasının açık havaya maruz kalmasıdır. Gerekmedikçe ve özellikle rüzgarlı havalarda lens değiştirmeyiniz. Değiştirmeniz gerekiyorsa gövdenin bayonet kısmı aşağıya bakacak şekilde tutarak ve mümkünse çanta veya elbisenizle rüzgara karşı siper yaparak lens değiştirebilirsiniz.

Adobe Photoshop da sensör lekelerine çözüm olabilir

Sensör temizleme ya da temizletme imkanınız yoksa fotoğraflarınızda görünen lekeleri Adobe Photoshop yazılımında bulunan “Spot Healing Brush” özelliğini kullanarak da kolaylıkla yok edebilirsiniz.

Sensör Temizliğini nasıl yapabilirim?

Öncelikle sensör temizleme spatulasına yeteri kadar sensör temizleme sıvısından damlatarak hazır hale getiriniz. Fotoğraf makinenizi sensör temizleme moduna alarak sensörün önündeki ayna ve perde mekanizmalarının kalkmasını sağlayınız. Ancak bu sayede sensörü temizleyebilirsiniz fakat unutulmaması gereken önemli nokta ise bataryanın full şarjlı olmasının gerekliliğidir. Sebebi ise temizleme esnasında ayna ve perde mekanizmalarının şarj bitiminden dolayı kapanıp spatulanın arada sıkışmasının önüne geçmektir. Bu şekilde arızalanıp servise giden makine sayısı oldukça fazladır.
sensör temizliği
Hazırladığınız spatulayı, sensörün bir ucundan bir ucuna tek hamlede bastırarak hafif yatık şekilde gezdiriniz ve spatulayı sensörü temizlememiş diğer yüzüne yatırıp başladığınız noktaya tekrar geri gezdiriniz. İşlemi tekrarlamanıza gerek yoktur fakat temizlediğinizden emin olmadıysanız aynı spatulayı ikinci kez kullanmanızı tavsiye etmem. Bunun yerine yeni spatula ile işlemi tekrarlayınız. Eğer şu şekilde bir görüntü ile karşılaştıysanız işlem başarılı demektir:

Sensör Temizliğini nerede yaptırabilirim?

Daha önce saymış olduğum ekipmanlara sahip değilseniz, ekipman temin etme problemleri veya sensöre müdahale etmek istememeniz gibi durumlarda sensör temizliği yaptırmak için İletişim Formu aracılığıyla benimle iletişime geçmeniz yeterlidir.

Malzemeler

Fotoğraf makinelerini dönüştürme sürecinde kullandığım malzemeler listesi şu şekildedir:

Malzemeler:

1- Elektronikçi Cımbızı
Sökülen vidaları tutmak, flex kablo ve soketlerini, çeşitli kapakları açıp kapatmak ve sensör filtrelerini sökmek için.
malzemeler
2- Steril eldivenler
Elimizdeki yağ veya kir filtreye bulaşırsa temizlenmesi zor olacağından sensöre takılacak olan filtreyi tutmak için. Dönüşüm ya da tamir operasyonlarında işin başından sonuna kadar takmanızı tavsiye ederim. Dahili flaş kapasitörünün boşalmamış olması ciddi elektrik çarpmalarına neden olabilir. Kullanacağınız eldiven sizi bu elektrik çarpmasına karşı koruyacaktır.
malzemeler steril eldiven
3- Hava Pompası
Sensöre takılacak olan kızılötesi filtreyi sensör temizleme sıvısıyla temizlemeden önce tozlardan arındırmak için.
fotoğraf makinesi lens sensör temizleme hava pompası
4- Steril Maske
Nefes alıp verirken toz zerreciklerinin filtreye ya da sensöre yapışmasını önlemek için.
malzemeler Steril Maske
5- Optik temizleme sıvısı
Sensöre takılacak olan filtreyi ve sensörü temizlemek için. Bu sıvının özelliği çözücü, uçucu ve uçtuktan sonra ardında kalıntı bırakmamasıdır. Normalde sensör temizliği için de kullanılır. Marka olarak Eclipse öneririm. Ebay de oldukça ucuza temin edebilirsiniz. Bulunamıyorsa 99,9% saflıkta metil alkol ya da izopropil alkol de kullanabilirsiniz.
sensör temizleme saf metanol
6- Tornavida Seti
İçinde envai çeşit uç olan bir set işinizi görecektir. Ben iFixit sitesinden aldığım tornavida setini kullanıyorum. Pahalı olmasının yanında her türlü ihtiyacınıza cevap verecek uç seti ile mükemmel bir settir. Bu seti almasanız bile manyetik organizeri şiddetle öneriyorum. Herhangi bir bakım ya da tamir işinizde söktüğünüz vidaları gruplamanız için çok işinize yarayacaktır.
tornavida seti
7- Mikrofiber Bez
Kızılötesi filtreyi sensör önüne montajlamadan önce optik temizleme sıvısıyla temizlerken tozsuz ortam yaratılması için. Bu bezin özelliği mikrofiber olması, toz ve partikül bırakmamasıdır. Fotoğraf malzemesi satışı yapılan yerlerde bulmanız mümkündür.
mikrofiber lens temizleme bezi
8- Sensör Temizleme Spatulası (Sensor Swab)
Sensöre takılacak olan filtreyi temizlemek için. Bunun da özelliği temizlik esnasında toz ve partikül bırakmamasıdır. Türkiye’de bulabileceğiniz gibi yurtdışı alışveriş sitelerinden de cüzi bir ücret karşılığında almanız mümkündür.
sensör temizleme spatulası sensor swab
9- Havya
Kablo sökmek ve tekrar lehimlemek için.
havya seti

Not: Steril Maske, Steril eldivenler, Hava Pompasını herhangi bir medikalden temin edebilirsiniz.

Kızılötesi Çevrilmiş Makinelerde Odaklama Kalibrasyonu

Kızılötesi Çevrilmiş Makinelerde Odaklama Kalibrasyonu

Bu yazıda kızılötesi çevrilmiş makinelerde odaklama kalibrasyonu ile görüntünün sensörde oluşmasını sağlamanın nasıl yapıldığını açıklamaya çalışacağım.

DSLR özellikli bir fotoğraf makinesini kızılötesi fotoğraf çekmek amacıyla dönüştürdüğünüz zaman çektiğiniz fotoğraflarda dikkatinizi çekecek şey odaklama hatasıdır. Bunun nedeni daha önceki yazılarımda da belirttiğim gibi kızılötesi ışığın kırılma indisinin görünür ışıktan daha az olmasıdır. DSLR fotoğraf makinelerini kızılötesi fotoğraf çekecek şekilde dönüştürmüş olsak da, fotoğraf makinesi görünür ışık yardımıyla odaklama yapmaya devam edecektir. Kızılötesi ışık, objektif merceklerinden geçerken görünür ışığa göre daha az kırılmaya uğradığından, görüntü sensör üzeri yerine sensörün gerisinde oluşur. Bu durumu aşağıda eklediğim görselde de açıkça görebilirsiniz.

dslr odaklama sistemi ve kızılötesi ışığın ilişkisi

DSLR Odaklama Sistemi ve Kızılötesi ışığın ilişkisi.

ÖNEMLİ NOT: Aynasız fotoğraf makinelerinde odaklama için sensöre düşen ışığın kendisi analiz edilir. DSLR makineler gibi ayrı sistem kullanılmadığından aynasız fotoğraf makinelerinde odaklama kalibrasyonu yapılmasına gerek yoktur. DSLR fotoğraf makinelerinde ise Kızılötesi fotoğraf çekerken eğer makineniz destekliyorsa Liveview moduna geçerek (Canlı Önizleme) odaklama hatalarını kolaylıkla giderebilirsiniz. Yani odaklama kalibrasyonu, Liveview özelliğine sahip olmayan DSLR makineler için şarttır.

Gerekli Malzemeler:

1- 1mm Alyan anahtarı (Fotoğraf Makinesinin modeline göre 2mm de olabilir.) (D90/D70/D70S = 2mm, D200 = 1mm)
2- Bant (Alyan anahtarıyla vidayı çevirirken perdenin açık kalabilmesi için.)
3- Tripod (Belirli bir nesneyi ya da odaklama tablosunu pozlarken mesafenin korunması için.)

Odaklama kalibrasyonu yaparken makinenizi tripoda koymayı ve kalibrasyon denemelerinde referans olması açısından belirli bir nesneyi her ayar sonrasında aynı mesafeden pozlamanızı tavsiye ederim. A2 ya da A3 boyutunda sadece yazılardan oluşmuş bir çıktıyı çapraz olarak makinenin önüne koyup herhangi bir harfe odaklayarak da yapabilirsiniz. Çapraz olarak konulması, odaklama kalibrasyonu denemelerinde netleme merkezini daha rahat tayin edebilmemizi sağlar. (Google’da Autofocus Test Chart şeklinde aratırsanız bir çok örneğini görebilirsiniz.)

Ayrıca netleme noktasını daha iyi tespit edebilmek için makinenizi aperture (diyafram) öncelikli moda alıp, f (diyafram) değerini en düşük değere ayarlayınız. Bu ayar, net alan derinliğini minimuma indirerek netleme kalibrasyonunu esnasında netleme noktasında meydana gelen değişiklikleri daha net görmenizi sağlayacaktır. Bu da size her bir denemede otomatik netleme ayar vidasını ne kadar çevirmeniz gerekeceği hakkında ipucu verecektir. Örneğin ben kalibrasyonu Nikon 85mm f1.8 lens ile yaptığımdan diyafram açıklığını f/1.8’e ayarladım.

Netleme Kalibrasyonu yapmadan önceki durum:

odaklama kalibrasyonu

Kalibrasyondan önceki durum.

Görüldüğü üzere makineyi kırmızı ile işaretlenmiş bölgeye odaklanmama rağmen daha gerideki bir bölge net alan derinliği içine girmiş. Dolayısıyla netleme kalibrasyonu yapılması şart.

nikon odaklama sistemi

Nikon Odaklama Sistemi.

Fotoğraftan da anlaşılacağı üzere hedef noktamızda 1 numaralı ayar vidası var. Bu ayar vidasının görevi görüntü netleme noktasını ayarlamaktır.

Odaklama Kalibrasyonu

Perdeyi kaldırıp bant yardımıyla gövdeye bantlıyoruz. (isterseniz elinizle de tutabilirsiniz fakat aynı anda alyan anahtarı döndürmek zor oluyor.) Bu aşamada makinenin ayna odasında sağ tarafta bir adet sensöre yakın yerde, bir adet de aynı yüzeyin lens takılan bayonet kısmına yakın tarafta olmak üzere 2 adet alyan başlı vida göreceksiniz. Bunlardan sensöre yakın olanı otomatik netleme ayar vidasıdır.

fokus kalibrasyonu

Manual Odaklama Kalibrasyonu.

Alyan anahtarı yardımıyla bu vidayı saat yönüne (alyan anahtarı aşağı doğru) 15° kadar çeviriyoruz ve bu yapılan işlemin sonucunu görmek için bir adet fotoğraf çekiyoruz. Eğer odaklamada hala hata var ise deneme yanılma yoluyla odaklama hatasını giderene kadar işlemleri tekrarlıyoruz. Vidayı istediğiniz kadar çevirebilirsiniz. Vida eksantrik yapıda olduğu için bir tam turda eski konumuna gelecektir.

Netleme Kalibrasyonu sonucu:

netleme problemi

Kalibrasyondan sonraki durum.

Görüldüğü üzere artık odaklanan nokta net alan derinliğine denk geldiği için kızılötesi fotoğraflarımızı net bir şekilde çekebiliriz.

Kızılötesi Fotoğraf Çekim Teknikleri

Kızılötesi fotoğraf çekmenin 3 tekniği vardır:

1- Kızılötesi Filtre kullanarak kızılötesi fotoğraf çekmek
2- Low Pass filtreyi çıkarıp, kızılötesi filtre kullanarak (Full Spectrum + Kızılötesi Filtre) (Modifikasyon)
3- Low Pass filtreyi çıkarıp, sadece kızılötesi ışığı geçiren filtre ile değiştirek (Modifikasyon)

(Low Pass filtrenin ne demek olduğuna Kızılötesi Fotoğrafçılığa Giriş yazımda değindim.)

Bu yöntemleri artıları ve eksileriyle ele alacak olursak:

1- Kızılötesi Filtre kullanarak kızılötesi fotoğraf çekmek:

Neden tercih edilir?:

Mevcut fotoğraf makinemizle, sadece filtre temin ederek pratik bir şekilde kızılötesi fotoğraf çekmek için tercih edilmektedir.

Avantajları:

  • Kamera modifiye edilmediğinden dolayı fotoğraf makinesi kızılötesi fotoğraf haricinde günlük çekimler için de kullanılabilir.
  • Maliyeti en az olan yöntemdir.
  • Kızılötesi çekime başlamak için en ideal yöntemdir.
  • Farklı dalga boyu sınırı olan filtreler kullanılabilir. (Hoya R72, B&W 093)

Dezavantajları:

  • Uzun pozlama süresi (Gün ışığında bile D90, D700, D300 gibi fotoğraf makinelerinde 30 saniye ye yakın pozlama gerektirir. 30 saniye süre için iso100, f/8 değerleri baz alınmıştır.)
  • Filtre takılınca vizörden bakarak kadrajlama olanağı yoktur.
  • Uzun pozlama yapılacağından tripod şarttır. Ayrıca batarya şarjı daha çabuk bitmektedir. Bu yöntemle çekim yapıyorsanız yanınıza ekstra 2-3 tane batarya almanız yararınıza olacaktır.
  • Fotoğraf makineleri görünür ışığa göre netleme yaptıklarından dolayı netleme mekanizması doğru çalışmayacaktır.
  • Manuel modda çekim yapılması zorunluluğu vardır. Filtre takılınca makinenin ışık ölçüm mekanizması doğru çalışmamaktadır. Sebebi ise ışık ölçüm mekanizmasının görünür ışığa göre hesaplama yapmasıdır.
Kızılötesi Fotoğraf

Equipment: Nikon D700, AF 20mm f/2.8D, Hoya R72 Infrared Filter
Exif: 20mm, f/8, iso200, 30sec.
Location: KültürPark Fuar Alanı / İzmir / TURKEY

2- Low Pass filtreyi çıkarıp, kızılötesi filtre kullanarak (Full Spectrum + Kızılötesi Filtre) (Modifikasyon):

Neden tercih edilir?:

DSLR Fotoğraf Makinelerde maliyeti daha az olduğu için; Aynasız fotoğraf makinelerde ise sensörün önüne filtre takmanın gereksiz olması nedeniyle bu seçenek tercih edilir. Aynasız fotoğraf makineleri için en ideal seçenektir. Aynasız fotoğraf makinelerini full spectrum dönüştürme avantajları için Kızılötesi Fotoğrafçılık için Fotoğraf Makinesi Seçimi sayfasını ziyaret edebilirsiniz.

Avantajları:

  • Bu yöntemin birinci amacı pozlama süresini düşürmektir. bu yöntemle 1/250, 1/125, 1/60 enstantane hızlarıyla pozlama yapmak mümkündür.
  • Uzun pozlama yapılmayacağından tripod ihtiyacını ortadan kaldırır. (Elde çekim mümkündür.)
  • DSLR Fotoğraf Makineleri için: Sadece Low Pass filtre çıkarıldığı, sensör önüne ekstra filtre takılmadığı için 3. maddeye göre maliyeti daha düşüktür.
  • Farklı dalga boyu sınırı olan filtreler kullanılabilir. (Hoya R72, B&W 093)

Dezavantajları:

  • Filtre takma zorunluluğu devam ettiğinden, vizörden bakarak kadrajlama olanağı olmamaktadır. (Aynasız Fotoğraf Makineleri hariç.)
  • Modifikasyon sonrası fotoğraf makinesi sadece görünür ışıkla değil, kızılötesi ışıkla da fotoğraf çekeceği için artık günlük fotoğraf çekimine uygun olmayacaktır. (Kızılötesi ve UV ışığı bloke eden özel lens filtreleri takılarak bu durum telafi edilebilir.
  • Modifikasyon sonrası fotoğraf makinesinde eğer varsa toz giderme sistemi devre dışı kalır.
  • DSLR Fotoğraf makinelerinin odaklama mekanizmaları görünür ışığa göre netleme yaptıklarından dolayı netleme her zaman doğru çalışmayacaktır. (Aynasız Fotoğraf Makineleri hariç.)
  • DSLR Fotoğraf makinelerinde Manuel modda çekim yapılması zorunluluğu vardır. Filtre takılınca makinenin ışık ölçüm mekanizması doğru çalışmamaktadır. Sebebi ise ışık ölçüm mekanizmasının görünür ışığa duyarlı olmasıdır. (Aynasız Fotoğraf Makineleri hariç.)
Kızılötesi Fotoğraf

Equipment: IR modified Nikon D40x, AF-S 18-55mm f/3.5-5.6, Hoya R72 Infrared Filter
Exif: 20mm, f/8, iso100, 1/250 sec.
Location: Goncalı / Denizli / TURKEY

3- Low Pass filtreyi çıkarıp, sadece kızılötesi ışığı geçiren filtre ile değiştirek (Modifikasyon):

Neden tercih edilir?:

DSLR Fotoğraf Makinelerinde hem elde çekim ve elde çekim ve çekim esnasında vizörden görerek kadraj yapmak için tercih edilmektedir. DSLR makineler için en ideal seçenektir. DSLR fotoğraf makinelerini dönüştürme avantajları için Kızılötesi Fotoğrafçılık için Fotoğraf Makinesi Seçimi sayfasını ziyaret edebilirsiniz.

Avantajları:

  • Kızılötesi filtre takma gereksinimi ortadan kalktığı için normal çekimler nasıl yapılıyorsa o şekilde çekim yapmaya olanak verir. Artık çekilen fotoğraflar kızılötesi fotoğraflardır.
  • Modifikasyon esnasında odaklama kalibrasyonu da yapıldığından ekstra netleme telafisi gerekmez. Görünür ışıkla nasıl odaklama yapılıyorsa (manuel/otomatik) netleme yine o şekilde yapılabilir.
  • Uzun pozlama yapılmayacağından tripod ihtiyacını ortadan kaldırır. (Elde çekim mümkündür.)
  • Filtre kullanma zorunluğunu yoktur.
  • Fotoğraf makinesi lensten bağımsız bir kere odaklama kalibrasyonu yapıldığından her tür lens kullanılabilir.
  • Işık ölçüm mekanizması çalıştığından dolayı “pozlama telafisi kullanılması suretiyle” diyafram ya da otomatik modda kullanım olanağı vardır. (Işık ölçümü görünür ışığa göre çalıştığı için pozlama telafisi gerekebilir.)

Dezavantajları:

  • Modifikasyon sonrası fotoğraf makinesi sadece görünür ışıkla değil, kızılötesi ışıkla fotoğraf çekeceği için artık normal fotoğraf çekime uygun olmayacaktır.
  • Modifikasyon sonrası fotoğraf makinesinde eğer varsa toz giderme sistemi devre dışı kalır.
Kızılötesi Fotoğraf

Equipment: 720nm IR modified Nikon D7000, AF-S 18-55MM F/3.5-5.6
Exif: 18mm, f/8, iso200, 1/60sec.
Location: Beyaz Melekler Parkı / Karabağlar / İzmir / TURKEY