Kızılötesi Çevrilmiş Makinelerde Odaklama Kalibrasyonu

Herhangi bir fotoğraf makinesini kızılötesi fotoğraf çekmek amacıyla dönüştürdüğünüz zaman ilk fotoğraf çektiğinizde fotoğrafta dikkatinizi çekecek şey odaklama hatasıdır. Bunun nedeni daha önceki yazılarımda da belirttiğim gibi kızılötesi ışığın kırılma indisinin farklılığından dolayı görüntünün istenilen noktadan farklı bir noktada oluşmasıdır. Yani sensör üzerinde odaklanması gereken görüntü sensörün biraz gerisinde oluşmaktadır. Bu yazıda kızılötesi çevrilmiş makinelerde odaklama kalibrasyonu ile görüntünün sensörde oluşmasını sağlamanın nasıl yapıldığını göreceksiniz.

NOT: Liveview (Canlı Önizleme) modunda odaklama hatalarını kolaylıkla giderebilirsiniz. Yani odaklama kalibrasyonu bu özelliğe sahip olmayan makineler için ya da vizörden görerek çekim esnasında odaklanmış, bulanık olmayan vizör görüntüleri için şarttır.

Gerekli Malzemeler:

1- 1mm Alyan anahtarı (Fotoğraf Makinesinin modeline göre 2mm de olabilir.) (D90/D70/D70S = 2mm, D200 = 1mm)
2- Bant (Alyan anahtarıyla vidayı çevirirken perdenin açık kalabilmesi için.)
3- Tripod (Belirli bir nesneyi ya da odaklama tablosunu pozlarken mesafenin korunması için.)

Odaklama kalibrasyonu yaparken makinenizi tripoda koymayı ve kalibrasyon denemelerinde referans olması açısından belirli bir nesneyi her ayar sonrasında aynı mesafeden pozlamanızı tavsiye ederim. A2 ya da A3 boyutunda sadece yazılardan oluşmuş bir çıktıyı çapraz olarak makinenin önüne koyup herhangi bir harfe odaklayarak da yapabilirsiniz. Çapraz olarak konulması, odaklama kalibrasyonu denemelerinde netleme merkezini daha rahat tayin edebilmemizi sağlar. (Google’da autofocus test chart şeklinde aratırsanız bir çok örneğini görebilirsiniz.)

Ayrıca netleme noktasını daha iyi tespit edebilmek için makinenizi aperture (diyafram) öncelikli moda alıp, f (diyafram) değerini en düşük değere ayarlayınız. Bu ayar, net alan derinliğini minimuma indirerek netleme kalibrasyonunu esnasında netleme noktasında meydana gelen değişiklikleri daha net görmenizi sağlayacaktır. Bu da size her bir denemede otomatik netleme ayar vidasını ne kadar çevirmeniz gerekeceği hakkında ipucu verecektir. Örneğin ben kalibrasyonu Nikon 85mm f1.8 lens ile yaptığımdan diyafram açıklığını f/1.8’e ayarladım.

Netleme Kalibrasyonu yapmadan önceki durum:

odaklama kalibrasyonu

Kalibrasyondan önceki durum.

Görüldüğü üzere makineyi kırmızı ile işaretlenmiş bölgeye netlememe rağmen daha gerideki bir bölge net alan derinliği içine girmiş. Dolayısıyla netleme kalibrasyonu yapılması şart.

nikon odaklama sistemi

Nikon Focusing System.

Fotoğraftan da anlaşılacağı üzere hedef noktamızda 1 numaralı ayar vidası var. Bu ayar vidasının görevi görüntü netleme noktasını ayarlamaktır.

Odaklama Kalibrasyonu

Perdeyi kaldırıp bant yardımıyla gövdeye bantlıyoruz. (isterseniz elinizle de tutabilirsiniz fakat aynı anda alyan anahtarı döndürmek zor oluyor.) Bu aşamada makinenin ayna odasında sağ tarafta bir adet sensöre yakın yerde, bir adet de aynı yüzeyin lens takılan bayonet kısmına yakın tarafta olmak üzere 2 adet alyan başlı vida göreceksiniz. Bunlardan sensöre yakın olanı otomatik netleme ayar vidasıdır.

fokus kalibrasyonu

Manual Calibration.

Alyan anahtarı yardımıyla bu vidayı saat yönüne (alyan anahtarı aşağı doğru) 15° kadar çeviriyoruz ve bu yapılan işlemin sonucunu görmek için bir adet fotoğraf çekiyoruz. Eğer odaklamada hala hata var ise deneme yanılma yoluyla odaklama hatasını giderene kadar işlemleri tekrarlıyoruz. Vidayı istediğiniz kadar çevirebilirsiniz. Vida eksantrik yapıda olduğu için bir tam turda eski konumuna gelecektir.

Netleme Kalibrasyonu sonucu:

netleme problemi

Kalibrasyondan sonraki durum.

Görüldüğü üzere artık odaklanan nokta net alan derinliğine denk geldiği için kızılötesi fotoğraflarımızı net bir şekilde çekebiliriz.

Kızılötesi Fotoğrafçılıkta Lens Seçimi ve Netleme (Odaklama)

Lens Seçimi

Öncelikle belirtmem gerekir ki bu yazıdaki lens seçimi tavsiyeleri, lensin önüne filtre takarak gerçekleştirilecek çekimler içindir. Kızılötesi fotoğrafçılık için modifiye edilmiş makinelerde odaklama kalibrasyonu yapıldığı, Liveview (Canlı Önizleme) modunda da odaklama hataları kolaylıkla giderilebildiği için hertürlü lensi rahatlıkla kullanabilirsiniz. Bunun dışında fotoğraf makinesinde modifikasyon yapmayacaksanız lens seçimi yaparken tercihinizi prime lenslerden yana kullanmanız fotoğraf kalitesi ve pratiklik açısından daha uygun olur. Bunun nedeni odak uzaklığı değişen (zoom özellikli) lenslerde kızılötesi odak noktasının, odak uzaklığına bağlı olarak (focal lenght) değişmesidir. Normalde görünür ışıkla çekim yaparken değişik odak uzaklıklarında böyle bir durum yoktur. Bunun nedeni lenslerin görünür ışıkla çalışırken farklı odak uzaklıklarında bile görüntüyü sensöre düşürecek şekilde dizayn edilmeleridir. Prime lenslerde odak uzaklığı sabit olduğu için netleme telafisini yapmak daha pratiktir. Lens seçimi için size fikir vermesi açısından kısa bir süre kullandığım “Nikon AF-S 50mm f/1.8G” lensin kızılötesi performansından oldukça memnun kaldığımı belirtmek isterim.

İşte bir örnek:

Lens Seçimi

Equipment : Nikon D700, AF-S NIKKOR 50mm f/1.8G, Hoya R72 Infrared Filter
Exif : 50mm, f/11, iso160, 30sec.
Location : Artvin / Borçka / Karagöl / TURKEY

Şimdiye kadar kullandığım ve performansından memnun olduğum Lensler:

AF-S DX 10-24mm F3.5-4.5G ED (Ultra-geniş açı için şiddetle öneririm.)
AF-S DX 18-55mm F3.5-5.6G ED
AF-S DX 18-55mm f/3.5-5.6G VR
AF-S DX 18–55mm f/3.5–5.6G VR II
AF-S DX 18-105mm f/3.5-5.6G ED VR (Tüm odak uzaklıklarında şaşırtıcı derecede keskin sonuçlar veriyor.)
AF-S DX 18-140mm f/3.5-5.6G ED VR
AF-S DX 35mm f/1.8G
AF-S 50mm f/1.8G
AF 50mm f/1.8D
AF 50mm f/1.4D
AF 20mm f/2.8D
AF-S 85mm f/1.8G
AF 85mm f/1.8D
AF 85mm f/1.4D

Netleme, Netleme Telâfisi

Her ışığın kendine özgü kırılma indisinin olmasından dolayı kızılötesi ışığın da görünür ışıktan farklı bir odak noktası olacaktır. Kızılötesi ışık normal ışıktan daha az kırılmaya uğradığı için lensinizle netleme yapmaya çalıştığınızda makineniz görünür ışığa göre odaklama yapacak ve kızılötesi görüntü sensörün arkasında oluşacaktır. Görüntüyü sensöre odaklamak için netleme telafisi yapmamız gerekir. Aksi takdirde odaklanması gereken yere odaklanmamış, bulanık bir fotoğraf çekmiş oluruz.

Fotoğrafları 1. veya 2. No’lu yöntemle, yani kızılötesi filtre kullanarak çekecekseniz elle netleme telafisi yapmanız gerekir. Elle netleme telafisini nasıl/ne kadar yapmanız gerektiğini deneme yanılma yöntemiyle belirlemeniz gerekecek. Filtre kullanmanın en büyük dezavantajı budur. 50mm lens ile 1,8 diyafram açıklığında sabit bir objeye odaklama yapıp bir adet örnek fotoğraf çektim. Normal olarak fotoğrafta netlediğim bölgenin arka kısmı net çıktı. Daha sonra odaklama halkasını saat yönünde 1 çentik hareket ettirerek tekrar fotoğrafladım. (Bu durumda odaklama halkası üzerindeki lastik çentiklerini kılavuz/skala olarak kullandım). Net alan, odaklamak istediğim alana biraz daha yaklaşmıştı. En keskin fotoğrafı saat yönünde 2 çentik hareket ettirmek suretiyle yakaladım. Bundan sonra otomatik netleme yapıp 2 çentik elle netleme telafisini yaptıktan sonra odaklama modunu otomatik netlemenin devreye girmemesi için manuel’e alıp fotoğrafı öyle çektim.

Şimdiye kadar aktardıklarım prime lensler için geçerliydi.

Zoom lenslerde işler yukarıda da değindiğim gibi biraz daha karmaşıklaşıyor. Örneğin 18-55 lensi örnek verecek olursam, 18mm’de netleme telafisi için odaklama halkasını çevirme miktarı 35 veya 55mm de aynı olmadığını gördüm. Ayrı odak uzaklıkları için netleme telafisini pratiğe dökmek oldukça zor olacaktır. Bu nedenle 1. ve 2. No’lu yöntemle kızılötesi fotoğraf çekimi için prime lens tavsiye ediyorum.

lenslerin odak noktaları

Farklı renklerin odak noktaları da farklıdır.

Resimden de anlaşılacağı üzere farklı dalga boyuna sahip renklerin odak noktaları da değişmektedir. Bu durum aslında kızılötesi fotoğrafçılık haricinde de sorun yaratan bir durumdur. Chromatic Aberration denilen renk sapmasının nedeni renklerin farklı odak noktalarının olmasıdır. Nikon’un ED (Extra-low Dispersion Glass) teknolojisi de bu farklı renk odak noktalarını aynı noktaya mümkün olduğunca yaklaştırıp daha keskin fotoğraflar çekmemizi sağlamayı amaçlar. Şimdi konuyu fazla dağıtmadan kızılötesi filtre takınca senaryoda nasıl değişiklik oluyor ona bakalım:

fotoğraf makinesi vizör sistemi ve perde odası

Kızılötesi ışığın odak noktası ve sensör ilişkisi.

Resimdeki kırmızı çizgi kızılötesi filtre takıldığında oluşacak kızılötesi görüntü odağını temsil etmektedir. Odak noktasını sensöre düşecek şekilde eşitlemek için elle netleme telafisi yapmak şarttır. Makinenizi kızılötesi fotoğrafçılık için 2. No’lu veya 3. No’lu yöntemlerde belirtilen şekilde modifiye ettiyseniz ve mekanik beceriniz elveriyorsa odaklama kalibrasyonunu kendiniz yapabilirsiniz: Kızılötesi Çevrilmiş Fotoğraf Makinelerinde Netleme Kalibrasyonu.

Bazı markaların Kızılötesi netleme çizgisine sahip lensleri mevcuttur. Bu tip bir lens alırsanız nispeten işiniz kolaylaşır. Fakat ekstra bir lens masrafına girmektense ekstra gövde alınıp modifiye etmek daha mantıklı bir hareket olacaktır.

lens kızılötesi odaklama işaretçileri

Kızılötesi odaklama işaretçileri.

kızılötesi fotoğrafçılık için uygun lensler

Kızılötesi odaklama işaretçileri.