Kızılötesi Fotoğrafçılıkta Lens Seçimi ve Netleme (Odaklama)

Lens Seçimi

Öncelikle belirtmem gerekir ki bu yazıdaki lens seçimi tavsiyeleri, lensin önüne filtre takarak gerçekleştirilecek çekimler içindir. Kızılötesi fotoğrafçılık için modifiye edilmiş makinelerde odaklama kalibrasyonu yapıldığı, Liveview (Canlı Önizleme) modunda da odaklama hataları kolaylıkla giderilebildiği için hertürlü lensi rahatlıkla kullanabilirsiniz. Bunun dışında fotoğraf makinesinde modifikasyon yapmayacaksanız lens seçimi yaparken tercihinizi prime lenslerden yana kullanmanız fotoğraf kalitesi ve pratiklik açısından daha uygun olur. Bunun nedeni odak uzaklığı değişen (zoom özellikli) lenslerde kızılötesi odak noktasının, odak uzaklığına bağlı olarak (focal lenght) değişmesidir. Normalde görünür ışıkla çekim yaparken değişik odak uzaklıklarında böyle bir durum yoktur. Bunun nedeni lenslerin görünür ışıkla çalışırken farklı odak uzaklıklarında bile görüntüyü sensöre düşürecek şekilde dizayn edilmeleridir. Prime lenslerde odak uzaklığı sabit olduğu için netleme telafisini yapmak daha pratiktir. Lens seçimi için size fikir vermesi açısından kısa bir süre kullandığım “Nikon AF-S 50mm f/1.8G” lensin kızılötesi performansından oldukça memnun kaldığımı belirtmek isterim.

İşte bir örnek:

Lens Seçimi

Equipment : Nikon D700, AF-S NIKKOR 50mm f/1.8G, Hoya R72 Infrared Filter
Exif : 50mm, f/11, iso160, 30sec.
Location : Artvin / Borçka / Karagöl / TURKEY

Şimdiye kadar kullandığım ve performansından memnun olduğum Lensler:

AF-S DX 10-24mm F3.5-4.5G ED (Ultra-geniş açı için şiddetle öneririm.)
AF-S DX 18-55mm F3.5-5.6G ED
AF-S DX 18-55mm f/3.5-5.6G VR
AF-S DX 18–55mm f/3.5–5.6G VR II
AF-S DX 18-105mm f/3.5-5.6G ED VR (Tüm odak uzaklıklarında şaşırtıcı derecede keskin sonuçlar veriyor.)
AF-S DX 18-140mm f/3.5-5.6G ED VR
AF-S DX 35mm f/1.8G
AF-S 50mm f/1.8G
AF 50mm f/1.8D
AF 50mm f/1.4D
AF 20mm f/2.8D
AF-S 85mm f/1.8G
AF 85mm f/1.8D
AF 85mm f/1.4D

Netleme, Netleme Telâfisi

Her ışığın kendine özgü kırılma indisinin olmasından dolayı kızılötesi ışığın da görünür ışıktan farklı bir odak noktası olacaktır. Kızılötesi ışık normal ışıktan daha az kırılmaya uğradığı için lensinizle netleme yapmaya çalıştığınızda makineniz görünür ışığa göre odaklama yapacak ve kızılötesi görüntü sensörün arkasında oluşacaktır. Görüntüyü sensöre odaklamak için netleme telafisi yapmamız gerekir. Aksi takdirde odaklanması gereken yere odaklanmamış, bulanık bir fotoğraf çekmiş oluruz.

Fotoğrafları 1. veya 2. No’lu yöntemle, yani kızılötesi filtre kullanarak çekecekseniz elle netleme telafisi yapmanız gerekir. Elle netleme telafisini nasıl/ne kadar yapmanız gerektiğini deneme yanılma yöntemiyle belirlemeniz gerekecek. Filtre kullanmanın en büyük dezavantajı budur. 50mm lens ile 1,8 diyafram açıklığında sabit bir objeye odaklama yapıp bir adet örnek fotoğraf çektim. Normal olarak fotoğrafta netlediğim bölgenin arka kısmı net çıktı. Daha sonra odaklama halkasını saat yönünde 1 çentik hareket ettirerek tekrar fotoğrafladım. (Bu durumda odaklama halkası üzerindeki lastik çentiklerini kılavuz/skala olarak kullandım). Net alan, odaklamak istediğim alana biraz daha yaklaşmıştı. En keskin fotoğrafı saat yönünde 2 çentik hareket ettirmek suretiyle yakaladım. Bundan sonra otomatik netleme yapıp 2 çentik elle netleme telafisini yaptıktan sonra odaklama modunu otomatik netlemenin devreye girmemesi için manuel’e alıp fotoğrafı öyle çektim.

Şimdiye kadar aktardıklarım prime lensler için geçerliydi.

Zoom lenslerde işler yukarıda da değindiğim gibi biraz daha karmaşıklaşıyor. Örneğin 18-55 lensi örnek verecek olursam, 18mm’de netleme telafisi için odaklama halkasını çevirme miktarı 35 veya 55mm de aynı olmadığını gördüm. Ayrı odak uzaklıkları için netleme telafisini pratiğe dökmek oldukça zor olacaktır. Bu nedenle 1. ve 2. No’lu yöntemle kızılötesi fotoğraf çekimi için prime lens tavsiye ediyorum.

lenslerin odak noktaları

Farklı renklerin odak noktaları da farklıdır.

Resimden de anlaşılacağı üzere farklı dalga boyuna sahip renklerin odak noktaları da değişmektedir. Bu durum aslında kızılötesi fotoğrafçılık haricinde de sorun yaratan bir durumdur. Chromatic Aberration denilen renk sapmasının nedeni renklerin farklı odak noktalarının olmasıdır. Nikon’un ED (Extra-low Dispersion Glass) teknolojisi de bu farklı renk odak noktalarını aynı noktaya mümkün olduğunca yaklaştırıp daha keskin fotoğraflar çekmemizi sağlamayı amaçlar. Şimdi konuyu fazla dağıtmadan kızılötesi filtre takınca senaryoda nasıl değişiklik oluyor ona bakalım:

fotoğraf makinesi vizör sistemi ve perde odası

Kızılötesi ışığın odak noktası ve sensör ilişkisi.

Resimdeki kırmızı çizgi kızılötesi filtre takıldığında oluşacak kızılötesi görüntü odağını temsil etmektedir. Odak noktasını sensöre düşecek şekilde eşitlemek için elle netleme telafisi yapmak şarttır. Makinenizi kızılötesi fotoğrafçılık için 2. No’lu veya 3. No’lu yöntemlerde belirtilen şekilde modifiye ettiyseniz ve mekanik beceriniz elveriyorsa odaklama kalibrasyonunu kendiniz yapabilirsiniz: Kızılötesi Çevrilmiş Fotoğraf Makinelerinde Netleme Kalibrasyonu.

Bazı markaların Kızılötesi netleme çizgisine sahip lensleri mevcuttur. Bu tip bir lens alırsanız nispeten işiniz kolaylaşır. Fakat ekstra bir lens masrafına girmektense ekstra gövde alınıp modifiye etmek daha mantıklı bir hareket olacaktır.

lens kızılötesi odaklama işaretçileri

Kızılötesi odaklama işaretçileri.

kızılötesi fotoğrafçılık için uygun lensler

Kızılötesi odaklama işaretçileri.

Kızılötesi Fotoğraf Çekim Teknikleri

Kızılötesi fotoğraf çekmenin 3 tekniği vardır:

1- Kızılötesi Filtre kullanarak
2- Low-pass filtreyi çıkarıp, kızılötesi filtre kullanarak (Full Spectrum Fotoğraf makinesi + Kızılötesi Filtre) (Modifikasyon)
3- Low-pass filtreyi sadece kızılötesi ışığı geçiren Low-pass filtre ile değiştirerek (Modifikasyon)

(Low-pass filtrenin ne demek olduğuna Kızılötesi Fotoğrafçılığa Giriş yazımda değindim.)

Bu yöntemleri artıları ve eksileriyle ele alacak olursak:

1- Kızılötesi Filtre kullanarak çekim :

Avantajları:

  • Kamera modifiye edilmediğinden dolayı fotoğraf makinesi kızılötesi haricinde günlük çekimler için de kullanılabilir.
  • Maliyeti en az olan yöntemdir.
  • Kızılötesi çekime başlamak için en ideal yöntemdir.
  • Farklı dalga boyu sınırı olan filtreler kullanılabilir. (Hoya R72, B&W 093)

Dezavantajları:

  • Uzun pozlama süresi (Gün ışığında bile D90, D700, D300 gibi fotoğraf makinelerinde 30 saniye ye yakın pozlama gerektirir. 30 saniye süre için iso100, f/8 değerleri baz alınmıştır.)
  • Filtre takılınca vizörden bakarak kadrajlama olanağı yoktur.
  • Uzun pozlama yapılacağından tripod şarttır. Ayrıca batarya şarjı daha çabuk bitmektedir. Bu yöntemle çekim yapıyorsanız yanınıza ekstra 2-3 tane batarya almanız yararınıza olacaktır.
  • Fotoğraf makineleri görünür ışığa göre netleme yaptıklarından dolayı netleme mekanizması doğru çalışmayacaktır.
  • Manuel modda çekim yapılması zorunluluğu vardır. Filtre takılınca makinenin ışık ölçüm mekanizması doğru çalışmamaktadır. Sebebi ise ışık ölçüm mekanizmasının görünür ışığa göre hesaplama yapmasıdır.
Kızılötesi Fotoğraf

Equipment: Nikon D700, AF 20mm f/2.8D, Hoya R72 Infrared Filter
Exif: 20mm, f/8, iso200, 30sec.
Location: KültürPark Fuar Alanı / İzmir / TURKEY

2- Low-pass filtreyi çıkarıp, kızılötesi filtre kullanarak kızılötesi fotoğraf çekimi (Full Spectrum Fotoğraf Makinesi):

Avantajları:

  • Bu yöntemin birinci amacı pozlama süresini düşürmektir. bu yöntemle 1/250, 1/125, 1/60 enstantane hızlarıyla pozlama yapmak mümkündür.
  • Uzun pozlama yapılmayacağından tripod ihtiyacını ortadan kaldırır. (elde çekim mümkündür.)
  • Farklı dalga boyu sınırı olan filtreler kullanılabilir. (Hoya R72, B&W 093)

Dezavantajları:

  • Filtre takma zorunluluğu devam ettiğinden, vizörden bakarak kadrajlama olanağı olmamaktadır.
  • Modifikasyon sonrası fotoğraf makinesi sadece görünür ışıkla değil, kızılötesi ışıkla da fotoğraf çekeceği için artık günlük fotoğraf çekimine uygun olmayacaktır.
  • Modifikasyon sonrası fotoğraf makinesinde eğer varsa toz giderme sistemi devre dışı kalır.
  • Fotoğraf makineleri görünür ışığa göre netleme yaptıklarından dolayı netleme mekanizması doğru çalışmayacaktır.
  • Manuel modda çekim yapılması zorunluluğu vardır. Filtre takılınca makinenin ışık ölçüm mekanizması doğru çalışmamaktadır. Sebebi ise ışık ölçüm mekanizmasının görünür ışığa göre hesaplama yapmasıdır.
Kızılötesi Fotoğraf

Equipment: IR modified Nikon D40x, AF-S 18-55mm f/3.5-5.6, Hoya R72 Infrared Filter
Exif: 20mm, f/8, iso100, 1/250 sec.
Location: Goncalı / Denizli / TURKEY

3- Low-pass filtreyi sadece kızılötesi ışığı geçiren Low-pass filtre ile değiştirek kızılötesi fotoğraf çekimi (Modifikasyon):

Avantajları:

  • Kızılötesi filtre takma gereksinimi ortadan kalktığı için normal çekimler nasıl yapılıyorsa o şekilde çekim yapmaya olanak verir. Artık çekilen fotoğraflar kızılötesi fotoğraflardır.
  • Modifikasyon esnasında odaklama kalibrasyonu da yapıldığından ekstra netleme telafisi gerekmez. Görünür ışıkla nasıl odaklama yapılıyorsa (manuel/otomatik) netleme yine o şekilde yapılabilir.
  • Uzun pozlama yapılmayacağından tripod ihtiyacını ortadan kaldırır. (elde çekim mümkündür.)
  • Filtre kullanma zorunluğunu yoktur.
  • >Fotoğraf makinesi lensten bağımsız bir kere odaklama kalibrasyonu yapıldığından her tür lens kullanılabilir.
  • Işık ölçüm mekanizması çalıştığından dolayı “pozlama telafisi kullanılması suretiyle” diyafram ya da otomatik modda kullanım olanağı vardır. (ışık ölçümü görünür ışığa göre çalıştığı için pozlama telafisi gerekebilir.)

Dezavantajları:

  • Modifikasyon sonrası fotoğraf makinesi sadece görünür ışıkla değil, kızılötesi ışıkla fotoğraf çekeceği için artık normal fotoğraf çekime uygun olmayacaktır.
  • Modifikasyon sonrası fotoğraf makinesinde eğer varsa toz giderme sistemi devre dışı kalır.
Kızılötesi Fotoğraf

Equipment: 720nm IR modified Nikon D7000, AF-S 18-55MM F/3.5-5.6
Exif: 18mm, f/8, iso200, 1/60sec.
Location: Beyaz Melekler Parkı / Karabağlar / İzmir / TURKEY