Polarize, UV ve ND Filtreler ve Kızılötesi Fotoğrafçılıkta Kullanılmaları

Fotoğrafçılıkta filtreler ve bu filtrelerin kızılötesi fotoğraflara etkileri

Fotoğrafçılıkta filtreler kuşkusuz en popüler ekipmanların başında gelmektedirler. Çektiğimiz fotoğraflara ayrı bir tat vermek için kullandığımız filtrelerin kızılötesi ışık altında nasıl performans gösterdiklerini ve kızılötesi fotoğraflara ne gibi etkileri olduğunu merak edenler için Polarize, ND ve UV filtreleri test ettim.

Polarize Filtre

Polarize filtreler fotoğrafçılıkta iki ana amaç için kullanılır. Birincisi durgun su birikintilerinin veya cam gibi nesnelerin yüzey yansımalarını filtrelemek, ikincisi ise Manzara fotoğrafçılığında gökyüzünü koyulaştırmak içindir. Polarize filtre kullanılarak çekilmiş olan fotoğraflarda en başta göze çarpan etki renk doygunluğunun ve kontrastın daha da artmış olması ve buna bağlı olarak daha güzel görünmesidir. Işık kaynağından yayılan ışınların objektifin görüş pozisyonuna yaptığı açı 90° iken etkisi en üst düzeye çıkar. Güneşli bir havada güneşi arkanıza alıp pozlama yaparsanız etkisi çok az olur.

Kızılötesi Fotoğrafçılıkta etkisi: Polarize filtreler görünür ışık altında gösterdikleri performansı kızılötesi ışık altında da gösterirler. Genel olarak fotoğrafa etkileri kontrast kazandırmaktan çok su ve cam gibi yansıtıcılığı yüksek yerlerden gelen ışıkları polarize etmeleridir. Bazı optik cam şirketleri özel kızılötesi polarize filtreleri üretir. Oldukça pahalı olmalarına rağmen kızılötesi ışık altındaki performansları çok iyidir.

Özel bir kızılötesi polarize filtre için yüksek meblağlarda harcama yapmak yerine kızılötesi ışık altında yeterli performans gösterebilme ihtimalleri oldukça yüksek olacağından halihazırda sahip olduğunuz polarize filtreleri test edebilirsiniz.

NOT: Aşağıda eklemiş olduğum filtrelerin kızılötesi fotoğraflara olan etkilerinin karşılaştırmalı örnekleri yer almaktadır. Sol tarafa eklenmiş olan fotoğraflar filtre kullanılarak çekilmiş olan fotoğraflardır.




ND Filtre

Bu filtrelerin kullanılma amaçları uzun pozlama yapmaya izin vermeyecek kadar çok ışıklı ortamlarda ışık şiddetinin düşürülerek uzun pozlama yapmaya imkân vermesidir. ND filtreler üzerlerine düşen ışığın şiddetini geçirgenlik değerlerine göre görünür ışık tayfının tüm dalga boylarında eşit olarak düşürecek şekilde tasarlanırlar.

fotoğrafçılıkta filtreler

Çeşitli yoğunluk derecelerine ait ND filtrelerin ışık geçirgenlik grafiği.

Kızılötesi Fotoğrafçılıkta etkisi: Kabiliyetleri görünür ışığın yanında kızılötesi ışık tayfını da kapsar. Bu sebepten dolayı ND filtreler kızılötesi fotoğrafçılık için de kullanılabilir. Tek fark, kızılötesi ışık bandının şiddetini görünür ışık bandınından farklı olarak düşüreceğinden ND filtrelerin yoğunluk dereceleri kızılötesi ışık altında farklı olacaktır. Örnek olarak Görünür ışıkta 3.0 optik yoğunluklu 10 poz düşürücü ND filtre üzerine düşen görünür ışığın binde birini geçirir. Ama kızılötesi ışık altında optik yoğunluğu 2.7, kızılötesi ışık geçirgenlik oranı binde iki olan 9 poz düşürücü bir ND filtre gibi davranabilir.

UV Filtre

UV filtreler 200nm ile 385nm arasındaki UV ışık tayfında etkili olduklarından kızılötesi fotoğrafçılık için hiç bir etkisi yoktur. İşlevi objektifi korumaktan öteye geçmez. Makineye ulaşan ışığın UV ışık tayfı, UV filtre ile filtrelenmemiş olsa bile makinenin içine takılmış olan kızılötesi filtre UV ışık tayfını filtreleyeceği ve çekilen fotoğrafa hiç bir etkisi olmayacağı için UV filtrenin kızılötesi fotoğrafçılık için hiç bir işlevi yoktur.

uv filtre geçirgenlik grafiği

UV filtrelerin ışık geçirgenlik grafiği.

Kızılötesi Fotoğrafçılıkta Filtre Seçimi

Kızılötesi Fotoğrafçılıkta Filtre Seçimi

Kızılötesi fotoğrafçılıkta filtre seçimi için ilk önce dalga boyu seçimi yapmamız gerekir. Kızılötesi filtreler, kızılötesi ışığı %50 oranında geçirmeye başladıkları dalga boyu sınırına göre sınıflandırılırlar. Piyasada pek çok markaya ait kızılötesi filtre bulunmaktadır. Tavsiyem çin işi ucuz filtreler yerine, filtre dünyasında isim yapmış markaların ürünlerini kullanmanız yönündedir. Bu bağlamda Hoya veya B+W dışında hiçbir kızılötesi filtre markasını tavsiye etmiyorum.

Yaptığım denemelerde Nikon D800e ve Canon 5D Mark II marka/model fotoğraf makinalarını Hoya R72 kızılötesi filtre kullanarak pozladığımda doğru renk üretmemiştir. Sebebi kullandıkları Low-pass filtre olabilir. Kısacası bahsettiğim marka/model makineler klasik filtre yardımıyla kızılötesi fotoğraf çekmek için uygun değildirler.

En popüler kızılötesi filtre Hoya R72’dir. Kızılötesi ışığı %50 oranında geçirmeye başladığı sınır 720nm dolayındadır. Görünen ışığın çok az bir kısmını da geçirdiği için değişik renk tonları elde edebilmek mümkündür ve benim de Hoya R72 tercih etmemin sebebi hem bu husus hem de B+W kızılötesi filtrelerin Türkiye’de satılmamasıdır. Erişim imkanınız varsa elbette ilk tercihiniz B+W olmalıdır çünkü kullandıkları cam materyali Schott Glass (Almanya) firması tarafından üretilmektedir.

Gerek lens önüne kızılötesi filtre alacakken, gerekse kızılötesi çekim için dönüştürülecek makinelerinize almak istediğiniz low-pass filtrelenin dalgaboyunun ne olması gerektiğini anlamanız açısından filtrelerin özelliklerini açıklamaya çalışacağım:

kızılötesi fotoğrafçılıkta filtre seçimi

Kızılötesi filtrelerin dalgaboylarına göre sınıflandırılması, işlenmeden önce ve sonrasındaki sonuçları

Dalga boylarına göre Kızılötesi Filtreler:

1- Süper Renkli Filtreler

590nm: Daha canlı renkler üretir. Bunun sebebi diğer filtrelere göre daha çok görünür ışık ihtiva etmesidir. Fotoğraflarda ağaç yaprakları altın sarısı, gökyüzü açık mavi renkli görünür. Siyah beyaz fotoğrafçılık için kontrast, daha uzun dalga boyuna sahip filtrelerden daha azdır.

Ne zaman kullanılır: Canlı renkleri olan kızılötesi manzaralar için idealdir. Fotoğraf işleme konusunda en fazla renk esnekliğine izin verir. Ayrıca portre fotoğraflar için de iyi bir seçimdir. Fakat çekilen fotoğraf diğer filtrelere nazaran daha fazla görünür ışık ihtiva ettiğinden, fotoğrafın karakteristik kızılötesi özellikleri daha azdır fakat yine de rüya gibi bir görünüm oluşturur. Diğer filtrelerden daha fazla renk sapmasına neden olarak keskin olmayabilirler. Bunun sebebi kırılma indisleri farklı olan ışık tayflarının daha fazla mevcut olmasıdır.

665nm: İkinci en popüler kızılötesi filtredir. 720nm ile 590nm arasında bir etkiye sahiptir. Fotoğraflarda ağaç yaprakları soluk sarı renkte ve gökyüzü de daha parlak mavi görünecektir. 720nm’den daha canlı renkler üretirler.

Ne zaman kullanılır: Ağaç yapraklarındaki sarı rengin doygunluğu azaltmak suretiyle beyazlık elde edilebilmesi ve alışılagelmiş mavi gökyüzü için en uygun seçenektir. 720nm filtreye benzeyen bir görünüm üretir ancak farklı kameralar ve farklı çekim koşulları altında da daha zengin mavi renk ihtiva eder. Ayrıca portreler için de iyi bir seçimdir. Çekilen fotoğraf diğer filtrelere nazaran daha fazla görünür ışık ihtiva ettiğinden, fotoğrafın karakteristik kızılötesi özellikleri 590nm den fazla, 650nm den daha azdır. Fakat yine de rüya gibi bir görünüm oluşturur. Diğer filtrelerden daha fazla renk sapmasına neden olarak keskin olmayabilirler. Bunun sebebi kırılma indisleri farklı olan ışık tayflarının daha fazla mevcut olmasıdır. B+W 091 filtresi bu kategoriye girer.

2- Monokrom Filtreler

720nm: Genel kullanım amacına hitap eden en popüler kızılötesi filtre budur. Görünür ışığın küçük bir kısmını da içerdiği için işleme sonrasında renk tonlaması kısmi olarak vardır. Ayrıca siyah beyaz fotoğrafçılık için iyi bir kontrast sağlar. Hoya R72 ve B+W 092 filtreleri bu kategoriye girerler.

Ne zaman kullanılır: Çektiğiniz fotoğraflarda hafif renk tonlaması istiyorsanız ya da siyah beyaz çekimler yapmak istiyorsanız tercih edilebilir. Fotoğraflarda gökyüzü genellikle koyu mavi görünür. 850nm kadar yüksek kontrast olmasa da, siyah beyaz fotoğrafçılık için biraz daha fazla renk verdiği için 850nm yerine tercih sebebi olabilir.

850nm: Siyah beyaz kızılötesi fotoğrafçılık için en iyi seçimdir. Kamera parlak beyazlar ve belirgin karanlık bölgeler üretir. Fotoğraf makinesinde özel bir beyaz dengesi ayarlandığında çekilen fotoğraf hiçbir işleme işleme tabi tutulmadan saf siyah beyaza yakındır.

Ne zaman kullanılır: En yüksek kontrastlı siyah beyaz fotoğraflar için en iyisidir. Çekilen fotoğraflar geleneksel analog siyah beyaz kızılötesi filmlerle çekilen fotoğrafları andırır. Aynı zamanda adli tıp gibi derin kızılötesi dalga boylarının yararlı olduğu diğer uygulamalar için de iyi bir seçimdir. Çekilen fotoğraflarda ağaçlar bembeyaz, gökyüzü koyu siyah çıkar. İnsan teninde damarlar daha da belirginleşir ve cilt daha pürüzsüz ve kadifemsi çıkar. B+W 093 filtresi bu kategoriye girer.

590nm ve 665nm filtrelerin Avantaj ve Dezavantajları

Kızılötesi fotoğrafçılıkta filtre seçimi için en çok ikilemde kalınan konulardan biri 850nm, 720nm gibi tek tonlamalı filtreler mi yoksa süper renkli diye tabir edebileceğimiz 665nm, 590nm filtrelerden birini mi seçeceğimizdir. Bu tip geniş aralıklı filtreler ile birlikte çekilen fotoğraflarda daha fazla renk aralığınız olacaktır. Fotoğraf işleme esnasında bu iki filtre ile çekilen fotoğrafları 720nm görüntüsüne benzetmek için renk doygunluklarını azaltmak (desaturasyon) gibi bir seçeneğimiz vardır. Bu renk yelpazesinin genişliği işlemeye biraz daha esneklik katabilir ve bazı çekim koşullarında standart 720nm filtreden daha iyi renk sonuçları verebilir.

Bazı fotoğraf makineleri 720nm filtre ile çok iyi renk sonuçları üretmeyebilir. Bu nedenle 665nm filtre daha iyi bir seçenek olarak karşımıza çıkar. Bu filtrelerle elde edilen bir diğer güzel yarar ise üzerlerinde daha yüksek dalga boylu kızılötesi filtreleri kullanabilmenizdir. Örneğin, 590nm’lik bir dönüştürülmüş fotoğraf makinesi ile 665nm, 720nm, 850nm’lik lens önüne takılan klasik filtreler kullanabilirsiniz. 665nm olarak dönüştürülmüş bir makinede ise 720nm ve 850nm klasik filtre kullanabilirsiniz.

Bu iki filtrenin dezavantajı ise siyah beyaz kızılötesi fotoğrafçılık için daha az kontrasta sahip olmalarıdır. Diğer bir dezavantaj ise kameraların 590nm ve 665nm filtreler ile dönüştürülmüş makinelerde beyaz dengesi ayarlanmasının daha zor olmasıdır. Ayrıca bu filtreler, kamera modeli ve çekim koşullarına bağlı olarak farklı ve öngörülemez sonuçlar doğurabilir. Şunu rahatlıkla söyleyebilirim ki 665nm ile çekilmiş fotoğraflar 720nm ye göre işlenmeleri daha karmaşık olmaktadır. Dikkat edilmesi gereken bir diğer husus 590nm ve 665nm filtrelerin, 720 ve 850nm filtrelerden biraz daha az keskin olabilmesi. Daha geniş bir ışık spektrumuna izin verdiklerinden, daha fazla renk sapması ve biraz yumuşak odaklanma söz konusudur. Özetle 720nm ve 850nm filtreler ile çekilen fotoğraflar daha keskindir.

Kızılötesi fotoğrafçılıkta filtre seçimi konusunun daha iyi anlaşılabilmesi için isimleri sayılan filtrelerin ışık geçirgenlik grafiklerini incelemenizi tavsiye ederim.

Hoya R72’nin kızılötesi ışık geçirgenlik grafiği:

Hoya r72 720nm kızılötesi filtre

Hoya R72’nin kızılötesi ışık geçirgenlik grafiği.

B+W 093 filtrenin kızılötesi ışığı %50 oranında geçirmeye başladığı dalga boyu sınırı 830nm, B+W 092 filtrenin 720nm, B+W 091 filtrenin ise 630nm dolaylarındadır. B+W 093 filtre ile çekilmiş fotoğraflarda bitkiler daha beyaz çıkar ve kontrast diğerlerine göre daha fazladır.

B+W marka kızılötesi filtrelerin ışık geçirgenlik grafikleri:

b+w kızılötesi filtre

B+W 091’in kızılötesi ışık geçirgenlik grafiği.

b+w kızılötesi filtre

B+W 092’nin kızılötesi ışık geçirgenlik grafiği.

b+w kızılötesi filtre

B+W 093’ün kızılötesi ışık geçirgenlik grafiği.

Karşılaştırma olması açısından Hoya R72 ve B+W 093 ile çekilmiş fotoğraflar:

b+w 093 & hoya R72 kızılötesi filtre karşılaştırması

Hoya R72 ve B+W 093 Filtrelerin karşılaştırılması.

Bu fotoğraflardan da anlaşılacağı üzere B+W 093 filtre daha yüksek dalga boyundan itibaren kızılötesi ışık geçirdiğinden tek renk tonlamalı fotoğraf üretmiştir. Eğer siyah beyaz fotoğrafçılığa ilginiz varsa B+W 093 kızılötesi fotoğrafçılıkta filtre seçimi için iyi bir alternatif olabilir.