Sensör Temizliği

Sensör Temizliği

Uyarı: Sensör temizliği için eğer doğru ekipmana sahip değilseniz, sensöre müdahale ettiğinizde bu işlem sizin için kâbusa dönüşebilir. Bunu kendiniz yapmaya çalışmak yerine, fotoğraf makinenizi bana göndermeniz için iletişime geçmenizi öneririm.

Dijital fotoğraf makinelerinin sensörlerine kaçan toz partikülleri gibi yabancı maddeler çekilen fotoğraflarda bulanık bir nokta olarak karşımıza çıkar. Fotoğrafçıların kâbusu olan bu tozlardan kurtulabilmek için sensör temizliği nin nasıl yapılabileceğine dair profesyonel bir yaklaşımla anlatmaya çalışacağım.

Sensörün kirli olup olmadığını nasıl öğrenebilirim?

Yeterince ışıklı bir ortamda yakınlaştırma özelliğine sahip bir lensiniz varsa, en uzun odak uzunluğuna ayarlayıp, diyafram ayarını da olabildiğince kısık değere getirin, Iso ayarını da olabildiğince düşük tutarak mümkünse beyaz bir zemin ya da açık bir gökyüzünü pozlama yapın. Ortaya çıkacak görüntünün homojen bir kare olması tozları tespit etmemizi kolaylaştıracaktır. Düşük iso değeri kullanmamızın nedeni yüksek iso değerlerinde oluşacak grenlerin (kumlanma) lekeleri tespit etmemizi zorlaştıracak olmasıdır.
Örneğin Nikon 18-105mm lens ile 105mm odak uzunluğunda, f/36 diyafram ve iso 100 değerinde duruma göre 1/20 ila 1/50 saniye pozlama yapabilirsiniz. Aşagıdaki gibi bir fotoğraf kaşınıza çıkarsa bunun anlamı sensörünüzün kirli olduğudur.

kirli sensör

Equipment: Canon 1100D, EF-S 75-300
Exif: 300mm, f/32, iso100, 1/30 sec.

Hava pompası kullanarak sensördeki tozu gidermek tehlikelidir!

Sıkça paylaşılan görüş sensör temizliği için hava pompası kullanılmasıdır. Ben bu yöntemi asla tavsiye etmiyorum ve kendim sensör temizliği için de kesinlikle hava pompası kullanmıyorum. Çünkü hava pompası, sensördeki tozun fotoğraf makinesi dışına çıkarmaz. Aksine fotoğraf makinesinin içerisinde hapsolmasına neden olur. Hava pompasının sensöre yapışmış tozu tamamen sökeceğinin de garantisi yoktur.

Hava Pompası

Hava Pompası

Sensör temizliği ekipmanları

  • 1- Sensör temizliği için özel olarak üretilmiş sensör temizleme sıvısı
  • 2- Sensör temizleme spatulası
  • 3- Temizleme esnasında nefesimizle birlikte tozun perde odasına kaçmasını engellemek için steril maskeden oluşmaktadır.
Sensör Temizliği

Sensör Temizleme Spatulası

sensör temizleme sıvısı

Sensör Temizleme Sıvısı

steril maske

Steril Maske

Sensör temizleme sıvısı bu işlem için özel üretilmiş %99,99 saflıkta, uçucu, uçunca ardında kalıntı, iz bırakmayan nitelikte bir solvent (çözücü) olmalıdır. Metanol (Metil Alkol), Isopropranol (İzopropil alkol) bu sıvılara örnek olarak gösterilebilir. Her %100 saflıkta olduğunu iddia eden ürünlere itibar etmeyin. Ucuz olması açısından %100 diye aldığım 1lt Metanolün temizlik sonrasında iz bıraktığını gözlemledim. Bunun için deneyip onayladığım Eclipse marka sensör temizleme sıvısını tavsiye ederim.
Sensör temizleme spatulası ise yine sensör temizleme için özel olarak üretilmiş, uygulandığı yüzeyde toz veya zerrecik bırakmayan, üzerine sürülen kimyasalı kolayca emebilen bir yapıya sahiptir. Bunun için yine deneyip onayladığım Eclipse marka sensör temizleme spatulalarını tavsiye ederim. Şunu unutmayın ki sensör boyutunuza göre spatula boyutu seçmeniz gerekir. Buraya tıklayarak hangi marka/model makinelerde hangi boyutta spatula kullanacağınıza karar verebilirsiniz.

Sensörün kirlenmesini hızlandıran etmenler

Sensörün kirlenmesini hızlandıran etmenler rüzgarlı ortamlarda sık lens değiştirme ve yakınlaştırma özelliğine sahip lenslerdir. Bu tip lensler yakınlaştırma ve uzaklaştırma esnasında içlerindeki havayı akordiyon gibi emip basarlar. Bu da lensin içindeki ve fotoğraf makinesinin perde odasındaki tozların sensöre ulaştışmasına neden olmaktadır.

Sensörü temiz tutabilmek için

Kuşkusuz sensöre toz kaçmasının en kolay yolu lens değiştirirken perde odasının açık havaya maruz kalmasıdır. Gerekmedikçe ve özellikle rüzgârlı havalarda lens değiştirmeyiniz. Değiştirmeniz gerekiyorsa gövdenin bayonet kısmı aşağıya bakacak şekilde tutarak ve mümkünse çanta veya elbisenizle rüzgara karşı siper yaparak lens değiştirebilirsiniz.

Adobe Photoshop da sensör lekelerine çözüm olabilir

Sensör temizleme ya da temizletme imkânınız yoksa fotoğraflarınızda görünen lekeleri Adobe Photoshop yazılımında bulunan “Spot Healing Brush” özelliğini kullanarak da kolaylıkla yok edebilirsiniz.

Sensör Temizliğini nasıl yapabilirim?

Öncelikle sensör temizleme spatulasına yeteri kadar sensör temizleme sıvısından damlatarak hazır hale getiriniz. Fotoğraf makinenizi sensör temizleme moduna alarak sensörün önündeki ayna ve perde mekanizmalarının kalkmasını sağlayınız. Ancak bu sayede sensörü temizleyebilirsiniz fakat unutulmaması gereken önemli nokta ise bataryanın full şarjlı olmasının gerekliliğidir. Sebebi ise temizleme esnasında ayna ve perde mekanizmalarının şarj bitiminden dolayı kapanıp spatulanın arada sıkışmasının önüne geçmektir. Bu şekilde arızalanıp servise giden makine sayısı oldukça fazladır.
sensör temizliği
Hazırladığınız spatulayı, sensörün bir ucundan bir ucuna tek hamlede bastırarak hafif yatık şekilde gezdiriniz ve spatulayı sensörü temizlememiş diğer yüzüne yatırıp başladığınız noktaya tekrar geri gezdiriniz. İşlemi tekrarlamanıza gerek yoktur fakat temizlendiğinizden emin olmadıysanız aynı spatulayı ikinci kez kullanmayınız. Bunun yerine yeni spatula ile işlemi tekrarlayınız. Eğer şu şekilde bir görüntü ile karşılaştıysanız işlem başarılı demektir:

Sensör Temizliğini nerede yaptırabilirim?

Daha önce saymış olduğum ekipmanlara sahip değilseniz, ekipman temin etme problemleri veya sensöre müdahale etmek istememeniz gibi durumlarda sensör temizliği yaptırmak için İletişim Formu aracılığıyla benimle iletişime geçmeniz yeterlidir.

Kızılötesi Fotoğrafçılık için Fotoğraf Makinesi Seçimi

Daha önceki yazılarımda kızılötesi fotoğraf çekim yöntemlerine değinmiştim. Kızılötesi fotoğrafçılık için fotoğraf makinesi seçimi yapmak adına bir kez daha hatırlatmam gerekirse:

  • Tripod taşıma zorunluluğu,
  • Filtre takılmasından dolayı kadrajlama sıkıntıları,
  • Mevcut makinenin kızılötesi fotoğraf makinesine çevrilmek istenmemesi

gibi durumlarından dolayı başka bir fotoğraf makinesi alıp kızılötesi fotoğraf makinesine çevirmek isteyebilirsiniz. Bu yazımda sizlere kızılötesi fotoğrafçılık için fotoğraf makinesi seçimi hakkında yardımcı olmaya çalışacağım.

İlk olarak fotoğraf makinesi seçimi için göz önünde bulundurulması gereken hususları ele alalım:

  • Mevcut fotoğraf makinenizle kullandığınız lenslere uyumlu olması
  • Ortak hafıza kartı kullanması
  • Ortak Batarya kullanması
  • Odaklama kalibrasyonu yapılabilme özelliğinin olması
  • Eğer Nikon marka makine almayı düşünüyorsanız daha fazla lens seçeneği için gövdede dahili odaklama motorunun bulunması
  • Odaklama anında oluşabilecek hataları bertaraf etmeniz için Liveview (Canlı Önizleme) seçeneğini barındırması

gibi kriterleri göz önünde bulundurmanız size çeşitli faydalar sağlayacaktır.

Bunun dışında fotoğraf makinesinin sensörünün CMOS ya da CCD sensör olması, kızılötesi ışık hassasiyetini etkileyen bir faktör değildir. İki sensörde de yüksek iso hassasiyetinde gren oluşacaktır. Bu durumda yüksek iso hassasiyetlerinde daha başarılı olduğundan CMOS sensörlü makina seçmek avantajınızadır.

Kızılötesi fotoğrafçılık için fotoğraf makinesi seçimi

Modifiye edilmiş Nikon D90. Sensörün önünde Kızılötesi Low-Pass Filtre rahatlıkla görülmektedir.

Sensör Boyutu

Sensör boyutuna gelince, crop faktörlü (1,5 1,6 vb.) sensör boyutlarına sahip fotoğraf makineleri nispeten ucuz oldukları için tercih edilebilir. Bunun dışında Full Frame fotoğraf makinesi tercih edilecekse, sensörün büyüklüğü modifikasyonu biraz daha masraflı hale getirecektir. Full Frame sensörlü makinelere uyumlu Low-Pass filtre fiyatları crop faktörlü sensör içeren makinelere uyumlu filtrelerden 2 kat daha pahalıdırlar. Hem filtre hem de makinenin kendisinden kaynaklı oluşabilecek ekstra maliyeti göze alabiliyorsanız elbette full frame sensörlü fotoğraf makinesi daha avantajlı bir seçim olacaktır.

Söküm / Montaj

Eğer kendiniz bir makine çevirecekseniz kolay sökülüp toplanabilen modellere bakmanızı öneririm. Canon marka makinelerde bazı modellerde sensöre ulaşmak için gövdeyi tamamen dağıtmak gerekiyor. Ama nispeten kolay çevrilebilen modelleri de mevcut. Örneğin : 20D, 30D, 40D, 50D, 5D, 5D markII, 7D, 1Ds, 300D, 1100D, 550D, 600D gibi.

Nikon marka makinelerde, Canon marka makinelerdeki kadar söküm/montaj zorluğu yoktur. İnternet’te söküm/montaj kaynağını bulabildiğiniz modeli seçebilir ya da kendiniz kaynak rehber olmadan yapabilecek beceri ve donanıma sahipseniz en başta saydığım dört kriteri de göz önünde bulundurarak seçim yapabilirsiniz.

Sony marka makinelerde ise, özellikle Aynasız serilerin küçük ve kompakt yapılarından dolayı sökülüp toplanmaları epey zordur. Fakat aşağıda değindiğim avantajlarından dolayı benim favorim aynasız makinelerdir.

Odaklama

Çevirme işlemi bittikten sonra aynasız makineler hariç tüm DSLR makinelerde odaklama kalibrasyonu yapılması gerekir. Bunun sebebi DSLR fotoğraf makinelerinin odaklama mekanizmalarının çevrim işlemi bittikten sonra da görünür ışığa göre odaklama yapmaya devam etmeleridir. Çevrilmiş makinelerde görünür ışığa göre netleme yapıldığında “görünür ışıkla oluşan görüntü” tam olarak sensörde oluşur. Fakat bizim istediğimiz kızılötesi görüntünün sensörün üzerinde oluşmasıdır. Sensörün biraz gerisinde olan kızılötesi görüntüyü sensörün üzerinde oluşturabilmek için bu farkı elimine etmemiz gerekit. İşte bu yüzden odaklama kalibrasyonu yapılır. Canon marka makinelerde kalibrasyon olanağı modelden modele değişirken Nikon marka makinelerde ise yukarıda saydığım modellerin hepsinde odaklama kalibrasyonu yapılabilir. Odaklama kalibrasyonunun nasıl yapıldığını ise “Kızılötesi Çevrilmiş Fotoğraf Makinelerinde Odaklama Kalibrasyonu” başlıklı yazımda detaylıca anlattım.

Canon marka fotoğraf makinelerinde:

  • 40D ve altı modellerde alyan anahtar yardımıyla mekanik olarak odaklama kalibrasyonu yapılabilir.
  • 40D ve altı modellerde canlı önizleme modu yoktur, üst modellerde vardır.
  • 50D, 70D, 80D, 5D MkII, 5D MkIII, 5D MkIV modellerde makinenin kendi odaklama kalibrasyon özelliğinden yararlanarak odaklama kalibrasyonu yapılabilir. (C. Fn II ya da C. Fn III Autofocus Menüsünde Micro Adjustment Seçeneği.)
  • 60D, 5d Klasik modellerde odaklama kalibrasyon seçeneği bulunmadığından odaklama kalibrasyonu yapılamaz.
  • xxxD ve xxxxD serilerinde ise herhangi bir şekilde odaklama kalibrasyonu yapılamaz.

Her ne kadar Liveview (Canlı Önizleme) modu odaklama için pratik bir çözüm olsa da, vizörden bakarak yapılan çekimler için xxxD, xxxxD, 60D, 5D Klasik gibi modellerde odaklama kalibrasyonu mümkün olmadığından kızılötesi çevrim için önermiyorum. 50D ya da 70D modellerde otomatik odaklama kalibrasyonu ve canlı önizleme modunda odaklama yapabilme olanakları olduğundan önerebileceğim modeller olabilir.

Nikon marka fotoğraf makinelerinde:

  • Tüm modellerde alyan anahtarla odaklama kalibrasyonu yapılabilmektedir.
  • D40, D50, D60, D70, D80, D3000, D100, D200, D300, D700 modellerinde canlı önizleme modu yoktur.

Aynasız fotoğraf makinelerinde:

Bu kısmı marka olarak ayırmak yerine çalışma prensibi olarak aynasız fotoğraf makinelerini tek bir maddede açıklamak istedim. Odaklama için ayrı bir sistem yerine, sensöre düşen ışık analiz edilerek odaklama yapıldığından dolayı aynasız makinelerde odaklama kalibrasyonu yapılmasına gerek yoktur. Hatta bu durum DSLR makineler gibi sensörün önüne tek bir dalga boyunda filtre takılma mecburiyetini de ortadan kaldırdığı için Lensin önüne farklı dalga boylarında filtreler takarak da kızılötesi fotoğraf çekebilirsiniz.

Peki Hangisini seçmeliyim?

Eğer mevcut ekipmanınızı ortak kullanma kaygınız yoksa veya tamamen bağımsız bir ekipman oluşturacaksanız:

Bu durumda size aynasız öneririm. Odaklama kalibrasyonu olmaması ve bunun artısı olarak istediğiniz her lensi kullanabilmeniz, lens önüne filtre taksanız dahi LCD den veya elektronik vizörden kadrajlama olanağınızın olması ve odaklama sorunlarının olmamasından dolayı full spectrum olarak çevrilen aynasız makinelerde farklı dalga boylarına ait filtreleri kullanabilmeniz gibi avantajlarından dolayı aynasız makineler kızılötesi fotoğrafçılık için biçilmiş kaftanlardır. Benim önerim öncelikli olarak aynasız makineler olacaktır.

Eğer Canon ya da Nikon Marka DSLR olacaksa:

Fotoğraf makinesi seçimi yaparken DSLR makine olacaksa; çevirme pratikliği, canlı önizleme modu olması ve kendini ispatlamış bir model olan Nikon D90’ı özellikle öneririm. Bütçenizin uygunluğu dahilinde D7000, D7100 veya D7200 de oldukça uygun seçimler olacaktır. Canon ekipmanınızı terketmemek adına tercihiniz Canon markasından yana olacaksa en az 550D modelini öneririm. Ama Canon markasında en iyi seçim gelişmiş özellikleri nedeniyle 60D olacaktır.